تجارت جهانی با حذف تدریجی دو بازیگر فعال تامین کننده غذا چه دورنمایی برای خود متصور است؟
با کمرنگ تر شدن نقش روسیه در عرصه تجارت بین الملل، و همچنین کاهش صادرات گندم و مواد غذایی از اوکراین به اقصی نقاط جهان، اوکراین را بدل به وارد کننده مواد غذایی کرده است. و با افزایش نگرانی های کشورهای آفریقای از کمبود گندم در این کشورها، و عدم توانایی آنها در یافتن جایگزین، تجارت موادغذایی با چالش های جدی روبرو شده است.
آنچه از شواهد و آماره های موجود بر می آید. تجارت جهانی شاهد تغییرات بزرگ و رشد ضعیف تر در سال 2023 است. تجارت جهانی کاهش یافته است، اما همچنان انتظار می رود که شاهد روند افزایشی تجارت در ماه های باقی مانده از سال 2023 باشیم. تغییرات بزرگی در عرصه تجارت جهانی قابل مشاهده است، اقتصادهای پیشرفته از جمله ایالات متحده منابع ورودی را متنوع کرده اند. از سوی دیگر با محو شدن اثرات پاندمی شدید، بعید است مشکلات زنجیره تامین به مقیاسی که در سال های اخیر دیده شده است، بازگردد.
روند نزولی تجارت جهانی
از پایان سال گذشته، تجارت جهانی نشانه های آشکاری از ضعف و عدم تعادل در کاهش تقاضا را نشان داده است. بنابر آمار سازمان تجارت جهانی از سپتامبر، تجارت جهانی بیش از 5 درصد کاهش یافته است. جالب است که کاهش واردات تقریباً به طور مساوی بین بلوک های بزرگ اقتصادی تقسیم شده است. بنابراین، این مسئله کاهش واردات گاز اروپا نیست، بلکه بیشتر بازتابی از فعالیت های اقتصادی ضعیف تر مربوط به کالاهای غیر نفتی است.
تجارت در ماه های اخیر هم در بازارهای پیشرفته و هم در بازارهای نوظهور اصلاح و بازآرایی شده است
چین و دیگر کشورهای نوظهور آسیایی با روند نزولی تقاضای جهانی، بیشترین کاهش در رشد صادرات را تجربه کرده اند. وقتی به چگونگی توسعه تجارت جهانی از زمان شروع همهگیری نگاه میکنیم، پس از پایان دور نخست قرنطینهها، شاهد بهبود نسبی بسیار سریعی بودیم که عمدتاً به دلیل رشد سریع صادرات از آسیا و رشد واردات از ایالات متحده و منطقه یورو بود. هنگامی که اقتصادها به طور کامل بازگشایی شدند، شاهد تعدیل در رشد تجارت بودیم که اکنون به یک زیان آشکار تبدیل شده است. همه گیری منجر به شکل گیری روندهای جدیدی در تجارت و اقتصاد شد، این مسئله مصرف جهانی را تحت تاثیر خود قرار دارد در مرحله اولیه همهگیری منجر به مصرف بیطرف کالاها شد که اکنون به سمت تقاضای خدمات معکوس شده است.
مشکلات زنجیره تامین به سرعت در حال کاهش است
با بازگشت تجارت جهانی از اثرات اولیه پاندمی، چالش های جدیدی در مورد زنجیره های ارزش جهانی به وجود آمد. در سال 2021، زنجیرههای ارزش برای پاسخگویی به افزایش ناگهانی تقاضا به دلیل سطح پایینتر از متوسط سرمایهگذاری، همچنین به دلیل ادامه فعالیتها با اختلالات مربوط به عرضه و لجستیک به دلیل تکرار قرنطینه در موقعیت ضعیفی قرار گرفت. ازدحام بندر، افزایش زمان حمل و نقل و کمبود کانتینرها در امتداد برخی از مسیرهای اصلی دریایی به هزینههای تجاری و عوارض عملیات زنجیره ارزش تا سال 2021 اضافه شد. با این حال، در پایان سال 2021، با تثبیت اقتصاد جهانی، بسیاری از مسائل مؤثر بر عملیات زنجیرههای ارزش جهانی شروع به کاهش کردند.
در مجموع مشکلات اصلی تجارت جهانی در سال های 2021 و 2022 مربوط به زنجیره های تامین بود. هزینه های حمل و نقل به دلیل کمبود کانتینر افزایش یافت، قرنطینه ها باعث توقف تولید و کمبود منابع شد. این منجر به افزایش هزینه ها، زمان تحویل بالا و کاهش موجودی شد. از اواسط سال گذشته که کم و بیش مصادف با اوج تجارت جهانی بود، شاهد چرخش در مشکلات زنجیره تامین بودیم. از آن زمان به بعد، زیرا تقاضای جهانی برای کالاها تضعیف شده و ظرفیت تولید بهبود یافته است، به طور قابل توجهی کاهش یافته است. دسترسی کشتیهای کانتینری به 60 درصد در فوریه 2023 در مقایسه با 30 درصد در آغاز سال 2022 بهبود یافته است که به بهبود سیستم عرضه جهانی کمک میکند.
بهبود تعادل عرضه و تقاضا بر اساس کاهش قیمت کالا تامین کنندگان
کالاهای کلیدی که در اثر همه گیری با افزایش قیمت بی سابقه به بازار عرضه می شد، شیب نزولی قابل ملاحظه را طی کرده است، و به آستانه قیمت پیش از دوران همه گیری نزدیک شده است. طی گزارش بانک جهانی، بسیاری از کالاها از زمان اوج خود کاهش چشمگیری تجربه کرده اند. در طول شش ماه گذشته که اطلاعات مربوط به آن در دسترس است، یعنی تا جولای، اکثر کالاهای بزرگ شاهد کاهش قیمت بوده اند. در عین حال طیف دیگری از کالاها با افزایش قیمت همراه اند. این روند نشان می دهد که ما در حال حاضر در یک دوره عادی سازی قیمت های نهاده هستیم، اگرچه تحریف ها همچنان بر برخی تأثیر می گذارد.
بازگشت زنجیره تامین به دوران پیشاکوید
مشکلات زنجیره تامین گسترده سال های اخیر ریشه در همه گیری داشت. به لطف دولت و مداخله پولی قابل توجه، درآمدها در بازارهای پیشرفته با وجود کاهش شدید تولید ناخالص داخلی تثبیت یا حتی افزایش یافت. از نظر مصرف، خدمات بسیار محدود بود که منجر به تقاضای بیش از حد برای کالاها شد. این امر منجر به افزایش بیش از حد تقاضای جهانی برای کالاها شد در حالی که عرضه به دلیل محدودیتهای مربوط به بیماری همه گیر و به دلیل کاهش ظرفیت تولید کسب و کارها بسیار محدود بود. این عدم تطابق نادر عرضه و تقاضا منجر به عدم تعادل فوقالعاده و کمبودهای گسترده شد.
از آن زمان، تقاضا در حال عادی شدن است زیرا انواع خدمات تجارتی مجدداَ به طور گسترده در دسترس هستند. برای بسیاری از نهاده ها، ظرفیت تولید جدید به سرعت ایجاد شده و به صورت آنلاین قابل پیگیری است و همین امر منجر به تولید بیشتر می شود. این اقدام منجر به بهبود سریع مسائل زنجیره تامین شده است. ماهیت منحصر به فرد شوک ناشی از پاندمی باعث شد با وضعیتی بی سابقه روبرو شویم، و برای وضعیت هایی برنامه ریزی کنیم که تا کنون رخ نداده است، پاندمی باعث شد برای وضعیت های غیر منتظره نیز برنامه و اقدام متناسب داشته باشیم. در حالی که ما انتظار می رود کمبود نیروی کار همچنان در دستور کار اقتصادی قرار بگیرد، زیرا کمبود نیروی کار پایدارتر است و انتقال انرژی می تواند منجر به کاهش عرضه جدید شود، ما بعید می دانیم که کمبودهای گسترده بدون شوکی مشابه به عرصه اقتصاد بازگردد.
تعدل نرخ کانتینر
نرخ کانتینرهای دریایی در سال 2022 از شانگهای به اروپا و از شانگهای به آمریکا به اوج خود رسیده بود، رقم 16000 دلار کرایه هر کانتینر برای نقل و انتقال دریایی بود. این رقم برای انتقال هفتگی بندر به بندر بی سابقه بود و هم اکنون به آستانه ی قیمت پیش از پاندمی رسیده است.
عدم انطباق بی سابقه در زنجیره تامین به وضوح در نرخ کانتینر بازتاب یافته است. پس از کاهش از سطوح اوج به مدت یک سال، نرخهای کانتینری دقیقاً بالاتر از سطح قبل از همهگیری در شش ماهه اول سال جاری تثبیت شد.
نرخ اوایل آوریل حدود 75 درصد کمتر از میانگین سال 2022 در مسیر تجاری چین-آمریکا در ساحل غربی است و در مسیر تجاری چین-اروپا این کاهش بیش از 80 درصد است. این بدان معناست که هزینه های حمل و نقل نقطه به نقطه اسلات های کانتینری 40 فوتی جدید 4000 تا 9000 دلار کمتر از میانگین سال گذشته است. این قابل توجه است و می تواند از تجارت در محصولات مصرفی با ارزش کمتر یا حجیم حمایت کند. در آغاز سال 2023، بیش از 50 درصد از حجم کانتینرهای جهانی در قراردادهای مدت دار، با نرخ های بالاتر قفل شده بود، اما بیشتر آنها در طول سال منقضی می شوند و پس از آن نرخ های پایین تر برای فرستنده ها تحقق خواهد یافت.
برخلاف کاهش هزینه ی کانتینر کالاهای مصرفی، هزینه های حمل و نقل نفت و فرآورده های نفتی به دلیل اختلال در بازارهای انرژی افزایش یافته است. اما با توجه به اینکه هزینه های حمل و نقل فرآورده های نفتی نسبت به ارزش آنها محدود است، محرک های مهم تری برای تجارت نفت نسبت به این هزینه ها وجود دارد که تأثیر بیشتری بر محصولات مصرفی با ارزش پایین تر دارد.
