تجارت در جهان پیشامدرن نیز یک ابداع خلاقه برای خروج از فروبستگی فرهنگی، و اقتصادی بوده است و خاورمیانه به دلیل موقعیت جغرافیای ویژه اش، پیشینه ای درخشان در شکل دهی به نخستین شبکه های تجاری در مناطق دوردست، هم به عنوان بازار و هم به عنوان تامین کننده داشته است و این نقش کماکان ادامه دارد.
اینکه پیشینیان ما در عصر ایران باستان، چگونه توانسته اند، به صورت فردی، بدون معاهده و توافق های بین المللی از طریق تعامل موثر بیافردی و اقتصادی، اقدام به شکل دهی شبکه ای تجاری که ایران را به چین و هند، و دیگر اقوام و ملل را به یکدیگر متصل می کردند، از هر نظر اقدامی قابل مطالعه بوده و نیازمند بازخوانی مجدد.
به هر تدبیر پیشتازی مللی چون ایران و چین، هند و اندونزی در امر تجارت حاکی از آن است قدمت تجارت در این کشورها محاط به امروز و دیروز نیست، عمری است که مردمان این خاک پاک به این حرفه مشغول اند، از آنجایی که تجارت در دوران ایران باستان به صورت انفرادی صورت می پذیرفته، تجار ورای فعالیت تجاری و اقتصادی خود، پیشتاز ارتباطات بینافرهنگی اند، آنها تنها کالایی از دیاری به دیار دیگر نمی بردند، بلکه نمادهای سرزمین های مختلف را به دیگر کشورها می بردند و موجبات آشنایی با مصنوعات و ابتکارات بشری را فراهم می آوردند. پس از ورود حکام و اشراف آنها به اهمیت مسیرهای تجاری، درصدد مدیریت و بهره مندی از آن برآمدند.
تجارت خاورمیانه در دوران پیشا مدرن بر اساس تولید کالاهای با کیفیت بود، این حرکت از اندونزی آغاز می شد، از هند عبور می کرد و از مسیر زمین یا دریا وارد ایران می شد، از ایران به سوی اروپا، و امپراطوری روم می رفت. پارچه ی سبک ابریشم تولید چین تا سال 1400 میلادی در دیگر کشورهای اروپایی امکان پذیر نبود، به همین منظور پارچه های ابریشم چینی از 5000 سال قبل از میلاد تا 1400 میلادی در سراسر جهان خواهان داشته است و به دلیل سبک بودن کالای بسیار مناسبی برای تجارت بود و در آسیای مرکزی و اروپا خواهان بسیاری داشت.
سنگ آبسیدن
با توجه به اسناد باستان شناسی کلیدی ترین کالای تجاری دوران پیشا تاریخ، سنگ ابسیدن(Obsidian) بوده است و پس از آن می توان به مواد و مصنوعات دیگری اشاره کرد که موجب گسترش و توسعه مسیرهای تجاری و ارتباطی بین شرق و غرب بود ه اند، از جمله می توان به لاجورد(Lapis lazuli)، فلزات عاج، سنگ های قیمتی گران بها، اشاره کرد که در طی ادوار مختلف و در طول راه های تجاری( چه دریایی و چه خشکی) مبادله می شده است. در این اثنا می توان به نقش ایرانیان در احداث و ساخت راه ها اشاره نمود. در ایران زمین سنگ لاجورد از زمان هخامنشیان(Achaemenid) ظهور یافت، و فعالیت های هنری بیشماری مورد استفاده قرار گرفت، با تاسیس نخستین دولت مدرن جهان توسط کوروش کبیر(Cyrus the Great)، وی به اهمیت و جایگاه راهبردی جاده ابریشم پی برد و عاقبت این سردار بزرگ جان خویش را بر سر تسلط نقاط کلیدی جاده ابریشم از دست داد.
راه شاهی
داریوش اول(Darius I) سیستم جاده ای را به وجود آورد که مشهورترین آن موسوم به راه شاهی بود که از شوش آغاز می شد و به بین النهرین می رسید و 2000 کیلومتر را در بر می گرفت در واقع سیستم ارتباطاتی راه داری از دوره هخامنشیان آغاز شده بود. وجود راه شاهی(Royal Road)، و تعرفه های کالای تجاری، نشان بهره مندی تجار از زیرساخت مناسب راهداری، قانون تجارت بوده است. در مجموع تجارت در دوره هخامنشیان نقش کلیدی داشته است. جنبه محلی تجارت عبارت بود از؛ مبادله کالا بین مردم دهنشین و کوچنشین و ضمنا بین ایالات مختلف مترقی حکومت و کشورهای همسایه، نیز تجارت اشیای زینتی و همچنین منسوجات و بعضی از فرآوردههای کشاورزی از قبیل غلات و خرما و… نیز رواج داشت.
این تجارت در شاهراههای بزرگ ایران زمین انجام میشد بنابر اسناد تاریخی نظام پولی واحدی که به وسیله داریوش ایجاد شد برای امور تجاری اهمیتی ماورای تصور داشت، ولی نباید این نکته را فراموش کرد در بعضی از ایالات از جمله در مصر که پیوسته با امپراتوری هخامنشیان در تماس نبود و همچنین در تمام نواحی شرقی حکومت هخامنشیان تجارت به کندی مورد پذیرش قرار گرفت. به طور کل تهاتر کالا با تمام اهمیتی که داشت، قسمتی از اقتصاد امپراطوری را تشکیل میداد.
از دیگر سنگ های با ارزش فیروزه بود، مناطق اطراف کرمان در مرکز ایران، شمال دامغان و نیشابور خراسان از مراکز مهم فیروزه بودند. فیروزه از قرن 6 پ.م شناخته شده بود. در ایران دانه های فیروزه از تپه زاغه و علی کش از قرن 6، از باکون و تپه یحیی از قرن 5، در تپه ملیان(انشان) و شهر سوخته و تپه حصار دامغان از قرن 3 به دست آمده است. در آسیای مرکزی آثار و شواهد فیروزه در منطقه 2 مهم یافت شده نخست در منطقه صحرای قزل قوم و سپس در کوه های کارامازار، همچنین معادن دیگر فیروزه توسط زمین شناسان روسی در آمودریا و سیر دریا به دست آمده است. و این سنگ های با ارزش نیز در مسیر جاده ابریشم مورد تبادل قرار می گرفتند. همچنین در مسیر این جاده فلزاتی از قبیل مس، طلا. نقره و آهن نیز مورد تبادل قرار می گرفت. معادن ایران مانند مس، فیروزه، از زمان های پیش از تاریخ و تاریخی مورد استفاده قرار می گرفته است.
پارت ها و چین
برخی از اسناد تاریخی حاکی از آن است ارتباط بین ایران و چین در زمان اشکانیان(Parthian Empire) شکل رسمی به خود گرفت، و اشکانیان با مدیریت راهداری و برکشیدن دورازه های بزرگ برای مدیریت تجاری که قصد اروپا داشتند، عوارض سنگینی بر روی کاروان های تجاری رسیده از چین می بستند و این امر موجب آن می شد که بخش قابل ملاحظه ای از درآمد دولتی اشکانیان از طریق عوارض تجاری تامین می شد. از طرفی رونق تجارت، رکود کشاورزی را جبران می کرد، و همچنین به موجب این جاده ایران به یکی از قطب های اصلی داد و ستد در جهان آن روز تبدیل شده بود، از طرفی به موازات افزایش تجارت خارجی، تجارت داخلی رو به فزونی یافته و بنیادهای اصلی تجارت تخصصی شد، صدور کالا به خارج از ایران موجب پیشرفت صنعت و تقویت بنیادهای مالی ایران و بانکداران گردید. صنایع دستی در عصر پارت ها از پیشرفت های زیادی برخوردار بود بعضی از فراوردها شهرت بین المللی پیدا کرده بودند که پارچه های آستری بورسیپا (در بابل) قالی های بافت بخش های اصلی پارت، و ادوات آهنی مرگیانه (مخصوصا سلاح و زره) از جمله آنها هستند.
پارتی ها از تماس مستقیم بین تجار چینی و رومی جلوگیری می کردند
پارت ها در بازرگانی بین المللی بسیار فعال بودند و با امپراطوری روم، مخصوصا در پالمیر که به صورت یک منطقه مرزی و واسطه ای عمل می کرد، پیوندهای تجاری برقرار کرده بودند. کاروان های پالمیری به شهرهای مختلف پارت و همچنین شهرهای، ساحلی سوریه رفت و آمد می کردند. مقدار قابل توجهی از سکه های پارتی(مخصوصا سکه هایی که در قرن اول میلادی ضرب شده بودند) از منطقه ماورای قفقاز به دست آمده اند، جمیع این شواهد موید آن است که اشکانیان با آن مناطق پیوندهای خود را حفظ کرده بودند.
از سوی دیگر بازرگانی با هند از هر دو راه دریایی از طریق اسپاسینو خاراکس واقع در خلیج فارس و از راه زمینی، از طریق مرو با حرکت در بخش جنوب شرقی راه شاهی و از طریق سیستان و قندهار به هند می رفت، جریان داشت. در تجارت با هند همیشه رقابت شدیدی بین پارتی ها و رومی ها برقرار بود، دلیل آن نیز استفاده از حمل و نقل دریایی برای انتقال کالا بود. رومی ها در استفاده از دریا از پارت ها ماهرتر بودند، و همین امر انگیزه ای برای حضور موثر در بستر دریا برای پارت ها بود. از آنجایی که دولت پارت بر قسمت بیشتری از این راه نظارت داشت و انحصار تجارت در آن را در اختیار گرفته بود، از جمله بازرگانان پارتی با فروش ظروف چینی، و به ویژه ابریشم در بازارهای روم سود سرشاری به دست می آوردند.
حکومت پارتی از شکل گیری هرگونه ارتباط تجاری مستقیم بین بازرگانان چینی و رومی جلوگیری می کردند، این واسطه گری ها سبب ثروتمند شدن بازرگانان پارتی شده و دولت مقدار قابل توجهی عوارض تجاری به دست می آورد. یافته های باستان شناسی به دست آمده از دوره سلوکیه واقع در کنار دجله و متون کتبی اشاره بر برده فروشی، فروش نمک و سایرکالاها دارند. داد و ستدهای محلی نیز توسعه یافتند و بازارهای محلی تاسیس شدند. این مسئله را می توان بر اساس پیدا شدن مقدار زیادی سکه های برنزی کوچک که به منظور داد و ستد در این نوع بازارها ضرب شده بودند، حدس زد. این جریان بیشتر در مناطقی که از نظر اقتصادی از پیشرفت بیشتری برخوردار بودند مانند(ماوراء النهر، بین النهرین، …) قابل بررسی و مطالعه است.
Earn big by sharing our offers—become an affiliate today!